2 აპრილი აუტიზმის ცნობადობის ამაღლების მსოფლიო დღეა. ამ დღის მიზანია, გაზარდოს საზოგადოების ცნობიერების დონე აუტიზმთან დაკავშირებით, ასევე ხელი შეუწყოს აუტიზმის მქონე ადამიანების ფუნდამენტური უფლებების დაცვასა და რეალიზაციას.
აუტიზმი და მისი ნიშნები
აუტიზმი მიეკუთვნება ნეიროგანვითარებითი დაავადებების ჯგუფს. უნდა აღინიშნოს, რომ ყოველი კონკრეტული შემთხვევა განსხვავდება დამახასიათებელი ნიშნების სირთულის მიხედვით. თუმცა, ძირითადად აუტიზმი მოიცავს:
- მეტყველების,
- გონებრივი განვითარების,
- საზოგადოებრივი ქცევის და
- ადამიანებთან ურთიერთობის პრობლემებს.
დაავადების გამომწვევი რისკ-ფაქტორები
აუტისტური სპექტრის აშლილობა გამოვლენილია ყველა რასისა და ეროვნების ბავშვებში, მაგრამ გარკვეული ფაქტორები ზრდის ბავშვებში დაავადების განვითარების რისკს. ამ ფაქტორებს შორის მთავარია:
- სქესი: ბიჭებში აუტისტური სპექტრის აშლილობა თითქმის ოთხჯერ უფრო ხშირად ფიქსირდება, ვიდრე გოგონებში.
- გენეტიკური ფაქტორები: მშობლებს, რომლებსაც ჰყავთ აუტისტური სპექტრის აშლილობის მქონე შვილი, ალბათობა იმისა, რომ მეორე ბავშვსაც ექნება აუტიზმი, საკმაოდ მაღალია.
- სხვა დაავადებები: გარკვეული დაავადებების მქონე ბავშვებში აუტისტური სპექტრის აშლილობის ან აუტიზმის მსგავსი სიმპტომების რისკი მაღალია. ასეთ დაავადებებში შედის, მაგალითად, მყიფე X-ქრომოსომის სინდრომი, ტუბეროზული სკლეროზი და რეტის სინდრომი.
- ნაადრევად დაბადებული ბავშვები: გესტაციის 36 კვირამდე დაბადებული ბავშვები შეიძლება აღმოჩნდნენ აუტისტური სპექტრის აშლილობის მომატებული რისკის ქვეშ.
- მშობლების ასაკი: შესაძლოა არსებობდეს კავშირი ხანდაზმული ასაკის მშობლების ბავშვებსა და აუტისტური სპექტრის აშლილობას შორის, მაგრამ ამ კავშირის დასადგენად მეტი კვლევაა საჭირო.
დიაგნოზის დასმა და ინტერვენცია
დიაგნოზის დასმის შემდეგ, სპეციალისტების გუნდი იწყებს ინტერვენციის პროცესს, რომელიც ხშირად მოიცავს ქცევის გამოყენებითი ანალიზი (ABA თერაპია) და დამატებით თერაპიებს საჭიროებისამებრ (სენსორული, მეტყველების, ფიზიკური, ოკუპაციური, ხელოვნების თერაპიები). ბავშვის მდგომარეობის მონიტორინგი უნდა მოხდეს ექიმის მიერ 6-12 თვის ინტერვალებში და საჭიროებისამებრ ტარდება ADOS ტესტი პროგრესის და მიმდინარე პრობლემების შესაფასებლად.
სიმპტომები, რომლებსაც მშობელი უნდა მიაქციოს ყურადღება:
- არ თამაშობს წარმოსახვით თამაშებს.
- არ აკეთებს აქცენტირებას მისთვის უცხო, საინტერესო მოვლენებზე, არ ინტერესდება საგნებით ან მოვლენებით, რომელზეც გარშემო მყოფები აკეთებენ აქცენტს.
- აქვს სხვა ბავშვებთან ურთიერთობის პრობლემა ან საერთოდ არ ურთიერთობს.
- არ რეაგირებს დაძახებაზე ან მისდამი მიმართული საუბრის დროს ინტერესდება სხვა ხმებით.
- იმეორებს მისდამი მიმართულ სიტყვებს ან ექოს.
- უჭირს აზრის ჩვეულებრივი სიტყვებით ან მოქმედებებით გადმოცემა.
- აქვს სტერეოტიპული მოქმედებები.
- აქვს სუნისა და გემოს შეგრძნებების, ბგერებისა და მხედველობის აღქმის არადამახასიათებელი, უცნაური გამოხატულებები.
- დაივიწყა უკვე დასწავლილი უნარ-ჩვევები (მაგ: დაავიწყდა სიტყვები, რომელსაც ამბობდა).
მკურნალობა და მართვა
მკურნალობა და მართვა უნდა ითვალისწინებდეს ბავშვის, მოზარდისა და ზრდასრულის, ასევე მისი ოჯახის და მზრუნველის საჭიროებებსა და მოთხოვნებს. მნიშვნელოვანია, რომ ბავშვი/ზრდასრული, მისი ოჯახის წევრები და მზრუნველი პირები იყვნენ ინფორმირებულნი დიაგნოსტიკის, მკურნალობის მეთოდებისა და ხელმისაწვდომობის შესახებ.